ThS. Nguyễn Thị Thúy Châm

Học viện báo chí và Tuyên truyền

PGS.TS. Phan Thế Công

Trường Đại học Thương mại

Tóm lược: Bài viết phân tích khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phát triển hệ sinh thái dịch vụ cho người cao tuổi tại Hà Nội trong bối cảnh già hóa dân số nhanh, nhu cầu chăm sóc đa tầng gia tăng và khuôn khổ pháp lý về dữ liệu, AI, y tế số được hoàn thiện mạnh trong giai đoạn 2021-2026. Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích thể chế - chính sách, tổng hợp tài liệu học thuật có bình duyệt và đối chiếu nguồn thứ cấp chính thức từ cơ quan nhà nước, Tổ chức Y tế Thế giới, WB, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc và thành phố Hà Nội. Kết quả cho thấy trí tuệ nhân tạo có tiềm năng tạo giá trị lớn nhất khi được tích hợp vào các dịch vụ phòng bệnh và quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc tại nhà và cộng đồng, phát hiện rủi ro an toàn, hỗ trợ sức khỏe tinh thần - tương tác xã hội, điều phối dịch vụ, trợ giúp tiếp cận hành chính - an sinh và các dịch vụ của kinh tế bạc. Tuy nhiên, hiệu quả không phát sinh tự động từ việc đầu tư công nghệ; nó phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng liên thông, năng lực số của người cao tuổi và người chăm sóc, thiết kế bao trùm, cơ chế tài chính, trách nhiệm nghề nghiệp, giám sát con người và quản trị rủi ro theo mức độ tác động. Bài viết đề xuất mô hình phát triển dịch vụ trí tuệ nhân tạo hỗ trợ - con người chịu trách nhiệm, cùng lộ trình thí điểm, đánh giá và nhân rộng cho Hà Nội đến năm 2030.

Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo; Người cao tuổi; dịch vụ chăm sóc; Y tế số; Kinh tế bạc.

Application of artificial intelligence in developing services for older persons in Hanoi

Abstract

This article examines the application of artificial intelligence to the development of services for older persons in Hanoi in the context of rapid population ageing, rising multi-layered care needs, and the substantial evolution of Viet Nam’s legal framework for data, AI and digital health during 2021-2026. Using an institutional and policy-analysis approach, the study synthesizes peer-reviewed research and triangulates official secondary evidence from Vietnamese authorities, the World Health Organization, the World Bank, the United Nations Population Fund and Hanoi authorities. The analysis suggests that artificial intelligence can generate the greatest service value when embedded in preventive care and chronic-disease management, home- and community-based care, safety-risk detection, mental-health and social-interaction support, service coordination, access to administrative and social-protection services, and the broader silver economy. Yet benefits do not arise automatically from technology adoption. They depend on data quality and interoperability, digital capability of older persons and caregivers, inclusive design, sustainable financing, professional accountability, human oversight, and risk-based governance. The article therefore proposes a AI-assisted, human-accountable service model and a phased pathway for piloting, evaluation and scaling in Hanoi to 2030.

Keywords: Artificial intelligence; Older persons; care services; Digital health; Silver economy.

1. Đặt vấn đề

Già hóa dân số đang chuyển từ một biến đổi nhân khẩu học thành một vấn đề kinh tế - quản lý có tính cấu trúc. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (2025), quy mô và tỷ trọng dân số từ 60 tuổi trở lên tiếp tục tăng nhanh trên toàn cầu, trong khi phần lớn người cao tuổi trong tương lai sẽ sống ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Đối với Việt Nam, WB (2021) nhận định quá trình chuyển sang xã hội già diễn ra với tốc độ cao trong điều kiện mức thu nhập bình quân còn thấp hơn đáng kể so với nhiều nước từng trải qua chuyển đổi tương tự; điều này làm gia tăng đồng thời áp lực lên thị trường lao động, tài khóa công, y tế, trợ giúp xã hội và hệ thống chăm sóc dài hạn. Phân tích của Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (2021) cho thấy người cao tuổi là một nhóm rất không đồng nhất về sức khỏe, thu nhập, cấu trúc hộ, khả năng tự chăm sóc và nhu cầu hỗ trợ. Phát triển dịch vụ cho người cao tuổi không thể chỉ được hiểu là tăng số cơ sở dưỡng lão; đó phải là quá trình xây dựng một hệ sinh thái từ dự phòng, chăm sóc sức khỏe, chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng, hỗ trợ tinh thần, an sinh, văn hóa - học tập đến các dịch vụ giúp duy trì sự độc lập và tham gia xã hội.

Hà Nội là địa bàn có tính điển hình cao cho bài toán này do quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao, sự chênh lệch rõ giữa khu vực lõi đô thị và vùng ngoại thành, đồng thời tập trung hệ thống bệnh viện, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ lớn nhất cả nước. Tháng 3/2026, thành phố cho biết người cao tuổi chiếm khoảng 16,8% dân số Thủ đô; cùng lúc Hà Nội đang triển khai các mô hình chăm sóc chuyên sâu, chăm sóc ban ngày tại xã, phường, dịch vụ tại nhà và cộng đồng, cũng như tăng ứng dụng khoa học - công nghệ trong quản lý và theo dõi sức khỏe (UBND TP Hà Nội, 2026). Tỷ trọng này làm cho nhu cầu về dịch vụ cho người cao tuổi không còn là thị trường ngách mà trở thành một bộ phận ngày càng quan trọng của hệ thống y tế - xã hội và của kinh tế bạc.

Trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra khả năng thay đổi cấu trúc cung ứng dịch vụ thông qua năm năng lực cốt lõi: nhận dạng và dự báo rủi ro từ dữ liệu; cá thể hóa khuyến nghị; tự động hóa các tác vụ lặp lại; tương tác ngôn ngữ tự nhiên; và điều phối nguồn lực theo thời gian gần thực. Trong chăm sóc người cao tuổi, các năng lực này có thể được kết hợp với hồ sơ sức khỏe điện tử, thiết bị đeo, cảm biến tại nhà, tổng đài giọng nói, nền tảng dịch vụ công và mạng lưới người chăm sóc. Robot hỗ trợ xã hội, công cụ số và các mô hình trí tuệ nhân tạo đã được nghiên cứu trong hỗ trợ nhận thức, quản lý bệnh mạn tính, nhắc thuốc, phục hồi chức năng, tương tác xã hội và hỗ trợ sống độc lập; tuy nhiên bằng chứng còn dị biệt, thời gian theo dõi thường ngắn và khả năng chuyển kết quả thử nghiệm thành hiệu quả dịch vụ quy mô lớn vẫn là vấn đề mở (Kachouie và cộng sự, 2014); (Yu và cộng sự, 2022); (Lee và cộng sự, 2025). Đặc biệt, sự phát triển nhanh của AI tạo sinh làm tăng cả cơ hội và rủi ro. Liu và cộng sự (2026) cho thấy các ứng dụng tạo sinh đa phương thức cho quản lý sức khỏe người cao tuổi đang tăng mạnh, với tiềm năng hỗ trợ sức khỏe nhận thức, tinh thần và quản lý bệnh mạn; song phần lớn bằng chứng mới tập trung ở nhóm nguy cơ thấp và vẫn tồn tại các hạn chế về nhận dạng giọng nói, giao diện, tính đại diện của dữ liệu và khả năng kiểm chứng. Với người cao tuổi, sai số của hệ thống có thể tạo hậu quả lớn hơn do đa bệnh lý, sử dụng nhiều thuốc, suy giảm thị giác - thính giác hoặc nhận thức, vì vậy nguyên tắc công nghệ hỗ trợ, con người chịu trách nhiệm có ý nghĩa đặc biệt.

Bài viết sẽ tích hợp lý thuyết chấp nhận công nghệ, quản trị dịch vụ, già hóa khỏe mạnh và quản trị AI theo rủi ro; đồng thời đề xuất mô hình AI hỗ trợ - con người chịu trách nhiệm phù hợp với bối cảnh chính sách mới của Việt Nam.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây