TS. Đặng Thái Bình

Trường Đại học Thái Bình

ThS. Trần Thị Phương Thảo

Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

Bài viết phân tích kinh nghiệm của Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Trung Quốc về vai trò của Chính phủ trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong công nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù có sự khác biệt về mức độ và phương thức can thiệp, Chính phủ tại các quốc gia này đều giữ vai trò quan trọng trong tài trợ R&D, giảm rủi ro công nghệ, phát triển hạ tầng đổi mới, nguồn nhân lực, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học và hỗ trợ phổ biến công nghệ. Vai trò của Chính phủ cần chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang kiến tạo môi trường và năng lực đổi mới, đồng thời điều chỉnh phù hợp với trình độ phát triển của doanh nghiệp và hệ thống công nghiệp. Đối với Việt Nam, cần ưu tiên nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp, phát triển hạ tầng thử nghiệm dùng chung, tăng cường liên kết đổi mới và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực công.

Từ khóa: Chính phủ; đổi mới sáng tạo; công nghiệp; chính sách công nghiệp; hệ sinh thái đổi mới; Hoa Kỳ; Hàn Quốc; Trung Quốc; Việt Nam.

Bài viết là sản phẩm nghiên cứu của Nhiệm vụ cấp Bộ “Vai trò của chính phủ Ấn Độ thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong công nghiệp dưới tác động của bối cảnh mới” do Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi là cơ quan chủ trì

1. Đặt vấn đề

Thực tiễn phát triển công nghiệp trên thế giới cho thấy đổi mới sáng tạo không chỉ là kết quả của nỗ lực nội tại của doanh nghiệp mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ hệ thống thể chế, chính sách khoa học – công nghệ, cơ sở hạ tầng nghiên cứu, thị trường tài chính, nguồn nhân lực và các quan hệ liên kết giữa doanh nghiệp với trường đại học, viện nghiên cứu và các chủ thể khác trong hệ sinh thái đổi mới. Tại những quốc gia có năng lực công nghiệp và đổi mới sáng tạo hàng đầu, Chính phủ nhìn chung không trực tiếp thay thế doanh nghiệp trong hoạt động đổi mới, nhưng thường giữ vai trò quan trọng trong việc tạo lập những điều kiện mà thị trường hoặc từng doanh nghiệp riêng lẻ khó có khả năng tự cung cấp. Sự khác biệt giữa các quốc gia chủ yếu nằm ở mức độ can thiệp, phương thức lựa chọn đối tượng hỗ trợ, cơ chế phân bổ nguồn lực và quan hệ giữa Nhà nước với khu vực doanh nghiệp.

Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Trung Quốc là ba trường hợp có giá trị so sánh cao trong nghiên cứu vai trò của Chính phủ đối với đổi mới sáng tạo công nghiệp. Hoa Kỳ đại diện tương đối rõ cho mô hình trong đó Nhà nước tập trung tài trợ nghiên cứu cơ bản, chia sẻ rủi ro đối với những công nghệ ở giai đoạn sớm, xây dựng cơ sở hạ tầng đổi mới dùng chung và sử dụng chính sách công nghiệp có mục tiêu đối với một số lĩnh vực chiến lược. Hàn Quốc là trường hợp nổi bật của một nền kinh tế đi sau đã sử dụng chính sách công nghiệp, khoa học và công nghệ để thúc đẩy quá trình học hỏi, hấp thụ và làm chủ công nghệ, sau đó từng bước chuyển sang hệ thống đổi mới trong đó doanh nghiệp giữ vai trò chủ đạo trong R&D. Trong khi đó, Trung Quốc thể hiện một mô hình có quy mô can thiệp lớn hơn, kết hợp đầu tư khoa học – công nghệ, chính sách công nghiệp, phát triển cụm đổi mới, hỗ trợ doanh nghiệp, chuyển đổi số và phát triển thị trường nhằm tăng tốc quá trình nâng cấp công nghiệp.

Việc phân tích ba trường hợp này không nhằm tìm kiếm một mô hình chính sách duy nhất có thể sao chép, mà nhằm làm rõ cách thức Chính phủ nhận diện những điểm nghẽn của quá trình đổi mới, lựa chọn công cụ can thiệp, huy động nguồn lực ngoài Nhà nước và điều chỉnh vai trò của mình theo sự phát triển của năng lực doanh nghiệp. Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy một chính sách có thể thành công tại một quốc gia nhưng không nhất thiết tạo ra kết quả tương tự tại quốc gia khác nếu thiếu những điều kiện nền tảng về nhân lực, năng lực doanh nghiệp, chất lượng thể chế và khả năng quản trị chính sách. Vì vậy, điều cần rút ra từ kinh nghiệm Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Trung Quốc không phải là sao chép từng chương trình cụ thể mà là nhận diện các cơ chế chính sách có khả năng thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghiệp.

Thông tin chi tiết bài viết tại đây